Większość studentów psychologii nie jest zachwycona wymaganiami w zakresie statystyki, jakie stawiają im uczelnie wyższe. Czeka ich nauka statystyki, programu SPSS lub Jamovi, psychometrii, a na końcu zrobienie analizy statystycznej do pracy magisterskiej. Myślą: “Jestem umysłem humanistycznym’”, “Po co mi statystyka w zawodzie psychologa?”, “Nigdy tego nie zrozumiem”, “Nigdy nie byłam dobra z matematyki” – to tylko niewielka część negatywnych myśli, jakie budzi konieczność obcowania ze statystyką.
Skąd jednak bierze się niechęć do przedmiotów ścisłych? Czy faktycznie odpowiedzialny jest za nią „umysł humanistyczny”? Czy są na ten temat badania?
Lęk przed matematyką (Math Anxiety)
Chociaż naukowcy nie zajmują się stricte lękiem przed statystyką, lęk przed matematyką jest często badany eksperymentalnie, psychometrycznie oraz dyskutowany. Można domniemywać, że lęk przed matematyką, który powstał na wcześniejszych szczeblach edukacji, na studiach może przyjąć formę lęku przed statystyką.
Lęk przed matematyką definiowany jest jako negatywne stany emocjonalne towarzyszące kontaktowi z matematyką. Wysoki poziom lęku w trakcie wykonywania zadań obniża zasobność pamięci roboczej, kontrolę uwagi i hamowanie poznawcze (Cipora, 2015; Carey, Devine, Szücs, 2016; Ashcraft, Krause, 2007). Mechanizmy te przybierają na sile, gdy oprócz opanowania umiejętności sprawdzana jest również szybkość wykonania zadań.
Lęk przed matematyką obniża sprawność poznawczą oraz zdolność przetwarzania informacji niezbędnych do prawidłowego rozwiązania zadań. Nazywane jest to modelem osłabiającego lęku (Carey, Devine, Szücs, 2016). Umysł zamiast koncentrować się na rozwiązaniu zadań skupia się na przeżywaniu lęku.
Działa to jak sprzężenie zwrotne: lęk przed matematyką obniża osiągnięcia z matematyki, a niskie osiągnięcia podwyższają poziom lęku. Ponadto lęk wiąże się z unikaniem matematyki, co pogłębia deficyty (Carey, Devine, Szücs, 2016; Ashcraft, Krause, 2007).
Korepetytorzy przedmiotów ścisłych podkreślają, że skupiają się nie tylko na przekazaniu wiedzy i uzupełnieniu braków. Często potrzebna jest również niwelacja lęku, budowanie pewności siebie i poczucia sprawczości u uczniów. Uczeń musi otworzyć się na dziedzinę wiedzy, którą uważa za trudną, i doświadcza wielu negatywnych uczuć z nią związanych.
Często słyszymy słowa: „Jak Pani to pokazuje, to wydaje się takie łatwe”. Prawdopodobnie w tym momencie zagadnienia nie wydają się trudne, ponieważ nie odczuwa się presji ani lęku przed oceną.
Geneza lęku przed matematyką
Lęk przed matematyką rozwija się zazwyczaj już w szkole podstawowej. Nie jest związany z ilorazem inteligencji ani brakiem uzdolnień matematycznych. Badacze wymieniają następujące przyczyny:
- deficyt w zakresie zdolności lub dyskalkulia (Cipora, 2015; Carey, Devine, Szücs, 2016),
- deficyt w zakresie samoregulacji (Carey, Devine, Szücs, 2016),
- negatywne doświadczenia związane z matematyką (np. krzyczący/upokarzający uczniów nauczyciel) (Ashcraft, Krause, 2007),
- przeniesienie lęku na dzieci przez nauczyciela, zwłaszcza na etapie edukacji wczesnoszkolnej; nauczyciele wczesnoszkolni mają często wysoki poziom lęku i mogą go nieświadomie przekazać uczniom (Cipora, 2015; Oszwa, 2021; Ashcraft, Krause, 2007),
- stereotypy związane z płcią – matematyka jest postrzegana jako domena mężczyzn, przez co lęk jest wyższy u kobiet, które rzadziej wybierają studia ścisłe (Turska, 2018; Oszwa, 2021; Carey, Devine, Szücs, 2016).
Niektóre osoby doświadczają wszystkich czynników jednocześnie, inne tylko jednego. Chęć unikania negatywnych emocji sprawia, że przedmioty ścisłe stają się najmniej atrakcyjne do nauki, co utrudnia osiągnięcie dobrych wyników – nawet przy odpowiednich zdolnościach.
Jak poradzić sobie z lękiem przed kolokwium/egzaminem?
Pewna duma z przynależności do osób, które matematyki nie lubią, oraz określanie siebie „humanistami”, jest mechanizmem obronnym (Oszwa, 2021).
Studentów uczę, że w nauce statystyki na psychologii najczęściej wystarczy rozumienie jednej rzeczy: czy dana liczba jest większa, czy mniejsza niż 0,050. Jednak nawet to może być trudne, gdy pojawia się lęk i niska pewność siebie. Praktyka pokazuje, że czasami wystarczy jedna–dwie godziny z dobrym korepetytorem, aby zrozumieć i zastosować zagadnienia.
Dowiedziono również, że swobodne pisanie o emocjach przed testem matematycznym pomaga złagodzić natrętne myśli związane z lękiem, co zwiększa wydajność (Carey, Devine, Szücs, 2016). Pozwolenie sobie na przeżycie lęku zmniejsza jego wpływ w trakcie egzaminu.
Źródła
- Ashcraft, M. H., & Krause, J. A. (2007). Working memory, math performance, and math anxiety. Psychonomic Bulletin & Review, 14, 243-248.
- Carey, E., Hill, F., Devine, A., & Szücs, D. (2016). The chicken or the egg? The direction of the relationship between mathematics anxiety and mathematics performance. Frontiers in Psychology, 6, 1987.
- Cipora, K. (2015). Lęk przed matematyką z perspektywy psychologicznej i edukacyjnej. Edukacja, 1(132), 139-150.
- Oszwa, U. (2021). Rola emocji w edukacji matematycznej: lęk przed matematyką a osiągnięcia uczniów.
- Turska, D. (2018). Dlaczego tak niewiele? Ocena z matematyki oraz lęk przed matematyką jako predyktory wyboru przez maturzystki studiów ścisłych i technicznych. Teraźniejszość–Człowiek–Edukacja, 21(4 (84)) , 68-84.